ترم FOB در صادرات و واردات کالاها
کاربرد اصلی اینکوترمز در تعیین روشهای مناسب برای حمل و از طرفی تعیین نقطه انتقال ریسک از فروشنده به خریدار است. البته نباید فراموش کرد که طبق قوانین اینکوترمز، فروشنده و خریدار وظایفی بر عهده دارند که باید انجام شود. در ترم FOB کالاها در نقطه بارگیری به خریدار، شرکت حمل یا نماینده قانونی خریدار تحویل داده میشوند و مسئولیت فروشنده به اتمام میرسد. این ترم قوانین و مقررات مشخصی دارد که بینالمللی بوده و تمامی کشورها موظف به رعایت مفاد آن هستند. بنابراین، در این مقاله از بلاگ «تاو» وظایف فروشنده و خریدار و قیمت فوب بررسی میشوم.
مفهوم ترم FOB
ترم FOB (Free Onboard) به این مفهوم است که فروشنده کالاها را در بندر مبدأ یا بندر بارگیری روی عرشه کشتی به خریدار تحویل خواهد داد. این نقطه، محل انتقال ریسک از فروشنده به خریدار خواهد بود.
کاربرد قاعده FOB
ترم FOB فقط برای روش حمل بار دریایی یا آبراههای داخلی است و زمانی از آن استفاده میشود که طرفین معامله، یعنی خریدار و فروشنده، قصد تحویل کالاها روی کشتی تجاری را داشته باشند.
وظایف خریدار و فروشنده در ترم FOB
خریدار و فروشنده هرکدام وظایفی در قوانین FOB دارند که در ادامه بررسی خواهد شد.
وظایف فروشنده در ترم FOB
وظایف فروشنده در قاعده FOB به شرح زیر است.
وظایف عمومی
فروشنده باید مطابق با قرارداد فروش برای آمادهسازی و بستهبندی کالاها اقدام کرده و مدارک لازم برای حمل کالاها و ترخیص آنها در بندر مقصد را صادر کند. اسناد ارائهشده توسط فروشنده میتواند شامل اسناد کاغذی یا الکترونیکی باشد.
تحویل محموله
فروشنده باید کالاها را روی کشتی تجاری و در نقطهای که توسط خریدار و فروشنده در قرارداد فروش به آن اشاره شده است، تحویل دهد. این بندر با نام بندر تحویل یا بندر حمل شناخته میشود.
لازم است بدانید که در بسیاری موارد، در قرارداد فروش فقط به نقطه مقصد یا به عبارتی بندر مقصد اشاره میشود. اما در صورت تمایل خریدار، فروشنده موظف است بندر تحویل را نیز در قرارداد ذکر کند؛ چون نقطه تحویل مکانی است که ریسک از فروشنده به خریدار منتقل خواهد شد. بنابراین، تعیین دقیق آن اهمیت ویژهای دارد.
ازجمله وظایف فروشنده در نقطه تحویل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- فروشنده باید در تاریخی که فروشنده و خریدار توافق کردهاند بار را در نقطه حمل تحویل خریدار یا شرکت حمل دهد.
- اگر تاریخ دقیقی برای تحویل بار مشخص نشده، فروشنده موظف است بار را در پایان بازه زمانی توافقشده به شرکت حمل تحویل دهد.
- اگر نقطه تحویل یا نقطه بارگیری دقیقی توسط خریدار تعیین نشده باشد، فروشنده میتواند نقطهای از بندر مبدأ نامبردهشده در قرارداد فروش را بهعنوان نقطه تحویل انتخاب کند. لازم است بندر انتخابی امکانات و تجهیزات مناسب برای بارگیری و حمل کالاها را داشته باشد.
انتقال ریسک
فروشنده فقط تا زمان تحویل مسئول ورود خسارت به کالاها یا ازبینرفتن آنها خواهد بود. بنابراین از زمانی که کالاها در بندر حمل یا بندر تحویل به شرکت حمل یا عامل خریدار تحویل داده میشود، ریسک و خطرهای حمل کالا به خریدار منتقل خواهد شد.
حمل و نقل
فروشنده مسئولیتی برای عقد قرارداد حمل کالاها ندارد. باوجوداین، و در صورت درخواست خریدار، فروشنده باید تمامی اطلاعات مربوط به ریسک و هزینههای حملونقل کالاها شامل تمهیدات ایمنی مربوط به حمل محموله را در اختیار خریدار قرار دهد.
فقط در شرایطی که فروشنده و خریدار درباره عقد قرارداد حمل توافق کرده باشند، فروشنده باید قرارداد حمل را منعقد کند. در این شرایط ریسک حمل و هزینهها بر عهده خریدار خواهد بود.
یکی از وظایف مهم فروشنده در حملونقل کالاها رعایت کلیه الزامات ایمنی تا زمان تحویل کالاها به خریدار یا شرکت حمل در نقطه تحویل یا بندر تحویل است.
بیمهنامه بار
فروشنده مسئولیتی برای عقد قرارداد بیمه بار ندارد. اما در صورت درخواست خریدار، فروشنده باید اطلاعات لازم شامل ریسک و هزینههای مربوط به بیمه کالاها را در اختیار خریدار قرار دهد. در این شرایط، خریدار میتواند برای انتخاب پوششهای بیمهای مناسب و بهترین سقف تعهدات، اقدام کند.
سند حمل و تحویل کالاها
فروشنده باید با هزینه خود، سندی رایج را به خریدار ارائه کند که تحویل کالاها به شرکت حمل یا عامل خریدار و خریدار را به اثبات میرساند. در شرایطی که سند ارائهشده بهعنوان سند حمل شناخته نشود، فروشنده باید مطابق با درخواست خریدار و با ریسک و هزینه خریدار به او در تهیه سند حمل کمک کند.
تشریفات گمرکی صادرات و واردات کالا
- انجام تشریفات صادرات: فروشنده باید تشریفات گمرکی صادرات را در مبدأ انجام دهد. در این مرحله به مدارکی مانند پروانه صادرات، گواهی ایمنی برای صادرات، بازرسی قبل از حمل و هرگونه اعتبارسنجی رسمی نیاز خواهد بود.
- کمک در انجام تشریفات واردات: فروشنده میتواند با ریسک و هزینه خریدار در تهیه اسناد یا اطلاعات مربوط به کالا برای واردات در کشور مقصد یا ترانزیت کالا از کشورهای مسیر که شامل کشورهای سوم هستند به خریدار کمک کند. لازم است بدانید که وظیفه تشریفات گمرکی در کشورهای بین مسیر بر عهده فروشنده نیست، اما میتواند برای بازرسی قبل از حمل و الزامات ایمنی خدماتی را به خریدار ارائه کند.
بازرسی کالاها، بستهبندی کالاها و برچسبگذار
- فروشنده موظف است هزینه بازرسی شامل بررسی کیفیت، توزین و شمارش کالاها را برای تحویل آنها در نقطه حمل یا نقطه تحویل بار به خریدار پرداخت کند.
- فروشنده باید با هزینه خود، کالاها را مطابق با قوانین و استانداردهای روش حمل بستهبندی کند. فقط در شرایطی فروشنده موظف به بستهبندی کالاها نخواهد بود که حمل کالایی خاص، بدون بستهبندی انجام میشود.
- فروشنده باید مطابق با استانداردها و قوانین کشور مبدأ و کشور مقصد برای شمارهگذاری و برچسبگذاری کالاهای بستهبندیشده اقدام کند. نکته مهم اینکه اگر فروشنده و خریدار روی روش خاصی از بستهبندی و شمارهگذاری یا برچسبگذاری توافق کرده باشند، فروشنده موظف به انجام آن روش خواهد بود.
تخصیص هزینهها
طبق ترم FOB، فروشنده موظف به پرداخت هزینههای زیر خواهد بود:
- تمامی هزینههای مربوط به کالاها تا زمان تحویل آنها در بندر مبدأ یا بندر تحویل؛
- تمامی هزینههای آمادهسازی و صدور مدارک و مستندات برای حمل کالاها و ترخیص آنها در بندر مقصد؛
- هزینهها و عوارض گمرکی و مالیات کالاها در بندر مبدأ؛
- هزینههای پرداختشده توسط خریدار با هدف کمک به فروشنده برای تدوین و صدور اسناد و مدارک کالاها.
اعلامها
فروشنده باید اعلامیهای مناسب برای خریدار آماده و ارسال کند. این اعلامیه باید نشان دهد که کالاها در نقطه بارگیری یا نقطه حمل به خریدار یا شرکت حمل تحویل داده شدهاند. البته این اعلامیه برای مواقعی که کشتی نتوانسته در موعد مقرر کالاها را بارگیری کند نیز صادر خواهد شد.
وظایف خریدار در ترم FOB
خریدار در ترم FOB وظایف زیر را بر عهده دارد.
وظایف عمومی
خریدار باید هزینه کالاها را مطابق با فاکتور و آنچه در قرارداد فروش آمده است پرداخت کند. فاکتور و اسناد دیگری که توسط فروشنده صادر میشوند میتوانند به صورت کاغذی یا الکترونیکی باشند.
تحویلگرفتن کالاها
خریدار باید مطابق با قرارداد فروش و در نقطه تحویل یا بندر تحویل و در تاریخ مشخصشده، کالاها را تحویل بگیرد.
انتقال ریسک
از زمانی که کالاها در نقطه تحویل یا بندر تحویل به خریدار تحویل داده میشود، ریسک آسیب و ازبینرفتن کالاها از فروشنده به خریدار منتقل خواهد شد. اما اگر یکی از شرایط زیر رخ دهد، مسئولیت با خریدار خواهد بود:
- خریدار مطابق با اعلامیه فروشنده اقدام نکند.
- کشتی تعیینشده توسط خریدار در موعد مقرر برای بارگیری کالاها در بندر مبدأ پهلو نگیرد.
- کشتی قبل از زمان مشخصشده برای بارگیری در بندر مبدأ حاضر باشد.
حملونقل
خریدار موظف است قرارداد حمل را با هزینه خودش در بندر تحویل یا هر بندری که در قرارداد فروش آمده است، منعقد کند. اما اگر طبق توافق بین خریدار و فروشنده، فروشنده مسئول انعقاد قرارداد حمل باشد، خریدار مسئولیتی در قبال عقد قرارداد حمل نخواهد داشت.
بیمهنامه بار
خریدار مسئولیتی برای عقد قرارداد بیمه بار ندارد.
سند حمل و تحویل کالاها
خریدار موظف است سند تحویلی را که فروشنده آماده کرده است، بپذیرد.
تشریفات گمرکی برای صادرات و واردات
- کمک به تشریفات گمرکی صادرات: خریدار باید مطابق با درخواست فروشنده و با ریسک و هزینه فروشنده، در تهیه مدارک لازم برای صادرات کالا و انجام تشریفات گمرکی در بندر تحویل، به فروشنده کمک کند.
- انجام تشریفات گمرکی واردات: خریدار باید تمامی تشریفات گمرکی برای ترخیص کالا در بندر مقصد را انجام دهد. انجام تشریفات گمرکی در گمرکهای بین مسیر یا گمرکهای کشور سوم نیز بر عهده خریدار خواهد بود.
بازرسی کالاها، بستهبندی کالاها و برچسبگذاری
خریدار هیچگونه مسئولیتی در قبال بازرسی کالاها، بستهبندی کالاها و برچسبگذاری آنها ندارد.
تخصیص هزینهها
- تمامی هزینههای مربوط به محموله از زمان تحویلگرفتن آن در بندر تحویل بر عهده خریدار خواهد بود، غیر از هزینههایی که مسئول پرداخت آنها فروشنده است.
- هزینههایی که فروشنده برای همکاری با خریدار برای تهیه مدارک پرداخت کرده است باید توسط خریدار پرداخت شود.
- کلیه هزینههای عوارض گمرکی و مالیات در بندر مقصد و بنادر بین مسیر بر عهده خریدار خواهد بود.
اعلامها
خریدار باید اعلامیههای لازم برای الزامات مربوط به ایمنی حمل، نقطه بارگیری یا نقطه تحویل، زمان تحویل و بازه زمانی مورد توافق و نام کشتی را برای فروشنده ارسال کند.
قیمت ترم FOB
قیمت FOB به مفهوم قیمت کالاها از لحظه حمل تا زمان تحویل روی عرشه کشتی است. طبق ترم FOB، هزینههای حمل کالا از انبار فروشنده تا محل تحویل بر عهده فروشنده خواهد بود، اما تمامی هزینههای بعد از تحویل کالا در نقطه بارگیری بر عهده خریدار خواهد بود.
ترم FOB و تجارت جهانی
ترم FOB که با نام ترم فوب نیز رواج پیدا کرده است، یکی از قواعد اساسی و پُرکاربرد برای واردات و صادرات کالا در حمل دریایی بین مسیرهای بینالمللی و حتی آبراههای داخلی دریایی است. در این قاعده، فروشنده و خریدار وظایفی بر عهده دارند که در این مقاله بهدقت بررسی شدند. اکنون میدانید با انتخاب این ترم برای واردات و صادرات کالا چه وظایفی بر عهده خواهید داشت. بنابراین، میتوانید این ترم را با آگاهی بیشتری برای تجارت بینالمللی با کشورهای دیگر انتخاب کنید.